Bản giao hưởng của đất lửa và dòng sông chảy ngược
Ngay từ con đường dẫn lên thác Dray Sap, đại ngàn đã mở ra một không gian đầy mê hoặc. Những khúc cua uốn lượn giữa hai hàng thông xanh cao vút tựa dải lụa mềm vắt ngang sườn núi. Sắc hoa dại nở dọc cung đường, hương cỏ cây ngai ngái quyện trong gió sớm, những cơn mưa bất chợt của non cao và lớp mây sương bảng lảng khiến cảnh sắc thêm phần huyền ảo.
Buổi sáng, mây phủ trập trùng trên triền núi, sương vương trên nhành cây và cả hàng mi lữ khách. Không gian trong trẻo, thuần nguyên đến mức chỉ muốn vươn tay chạm vào làn hơi nước li ti đang lơ lửng trước mặt. Giữa khung cảnh ấy, người ta dễ mong thời gian chậm lại để được chìm trong vẻ thơ mộng của đất trời và tạm gác lại những mỏi mệt thường nhật, trước khi tiếng thác ầm ào vang lên như lời đánh thức của đại ngàn.
Giữa mênh mang đất đỏ bazan, bên những nương cà phê nối dài đến tận chân trời, Dray Sap hiện ra như một bức tường thành nước dựng đứng giữa đại ngàn. Dòng thác đổ xuống trắng xóa, mạnh mẽ, dồn dập như sức trẻ căng tràn của núi rừng. Âm thanh của nước va vào đá, dội vào vách, lan xa hàng trăm mét, tạo nên bản giao hưởng rừng xanh không ngừng nghỉ.
Thác Dray Sap tọa lạc tại xã Nam Hà, huyện Krông Nô, tỉnh Đắk Nông cũ (nay thuộc tỉnh Lâm Đồng), trên dòng Sêrêpôk huyền thoại. Từ năm 1993, Dray Sap đã được công nhận là thắng cảnh cấp quốc gia. Danh xưng ấy không phải một mỹ từ du lịch, mà là sự ghi nhận giá trị cảnh quan, địa chất và văn hóa đặc biệt của một vùng đất được hình thành từ những vận động dữ dội của trái đất.
Theo thông tin từ các hướng dẫn viên địa phương, Dray Sap ra đời từ sự sụt lún của các mảng địa chất, tạo thành một thung lũng cắt ngang dòng sông lớn. Dòng chảy bazan từ núi lửa Nâm Blang phun trào qua hàng triệu năm đã để lại dấu tích rõ nét. Dung nham chảy chậm, đông nguội dần, co ngót tự nhiên, tạo nên những khối đá bazan cột đặc trưng. Dọc khu vực thác, có thể quan sát nhiều dạng bazan bọt và dấu hiệu của dòng chảy cổ, như một cuốn biên niên sử bằng đá của đại ngàn.
Ngọn thác cao khoảng 20 m, rộng gần 100 m. Chính chiều rộng ấy khiến không gian nơi đây mở ra theo phương ngang, trải dài và khoáng đạt. Dray Sap không vút cao theo chiều thẳng đứng như nhiều thác nước khác mà phô bày sức mạnh theo bề ngang, tạo cảm giác choáng ngợp bằng độ lan tỏa của nước và hơi sương.
Đặc biệt, Dray Sap là con nước cuối của dòng sông chảy ngược Sêrêpôk. Sự “chảy ngược” ấy đã trở thành huyền thoại địa lý của Tây Nguyên. Vào mùa khô, nước trên đỉnh thác có đoạn chỉ xăm xắp mắt cá chân. Du khách có thể để chân trần lội qua những phiến đá bazan nhẵn mịn, cảm nhận dòng chảy êm dịu len qua kẽ chân, nghe tiếng nước róc rách dưới nền đá cổ xưa hàng triệu năm tuổi.
Tên gọi Dray Sap trong tiếng Ê Đê mang nghĩa “thác khói”, trong đó Dray là thác, Sap là khói. Cái tên ấy bắt nguồn từ hình ảnh dòng nước đổ xuống tạo thành khối bụi nước mịn như sương, bảng lảng khắp không gian. Quanh năm, cả vùng chìm trong tiếng thác ầm vang và màn hơi nước mông lung, nửa thực nửa mơ.
Truyền thuyết tình yêu hóa thành khói nước
Nếu địa chất tạo nên thân xác của Dray Sap, thì truyền thuyết thổi vào nơi đây linh hồn. Đồng bào M’Nông và Ê Đê vẫn kể câu chuyện về đôi nam nữ yêu nhau tha thiết nhưng bị gia đình ngăn cản. Quá tuyệt vọng, họ gieo mình xuống dòng sông đá chảy ngược để được ở bên nhau mãi mãi. Từ đó, Sêrêpôk tách làm hai nhánh. Một nhánh chảy về Krông Nô, nghĩa là sông đực. Một nhánh chảy về Krông Ana, nghĩa là sông cái. Nhánh sông đực tạo nên thác Dray Sap. Nhánh sông cái tạo nên thác Dray Nur. Người bản địa gọi hai thác là thác Chồng và thác Vợ, như một biểu tượng của sự gắn bó thủy chung.
Một truyền thuyết khác nhắc đến cô gái Ê Đê tên H’Mi. Khi chồng lâm bệnh nặng, H’Mi vào rừng sâu tìm lá thuốc cứu chồng. Dẫu nàng cắn ngón tay mớm máu cho chồng, định mệnh vẫn nghiệt ngã. Người chồng trút hơi thở cuối cùng trong vòng tay nàng. H’Mi khóc ròng rã nhiều ngày đêm. Tiếng khóc vang vọng tới Giàng. Thương tiếc mối tình ấy, Giàng tạo nên dòng thác để tưởng nhớ đức hạnh của người phụ nữ. Dòng nước tuôn trào tượng trưng cho nước mắt của H’Mi, và cái tên thác khói ra đời từ đó. Huyền thoại ấy khiến không gian càng thêm ma mị, đậm chất sử thi Tây Nguyên.
Thực tế, Dray Sap là một hệ thống gồm ba thác. Dòng Sêrêpôk từ thượng nguồn đổ xuống đây chia làm ba tầng. Ngoài thác chính, bên kia dòng đổ là thác Dray Nu, cao khoảng 12 m, với hai dòng nước chảy giữa cảnh quan hùng vĩ. Cách đó chừng 100 m là một thác lớn khác thuộc hệ thống, cao 12 m nhưng rộng tới 140 m, luôn tung bụi nước mịn như sương khói.
Đi qua cầu giăng, du khách bước vào một vùng đất cao thoáng đãng như một ốc đảo nằm giữa hai dòng thác. Từ đây, có thể thu vào tầm mắt toàn bộ hệ thống Dray Sap và Dray Nu, cảm nhận sự hòa quyện giữa dữ dội và mềm mại, giữa tiếng nước ầm ào và sắc xanh miên man của rừng già.
Điểm kết nối chiến lược của du lịch Tây Nguyên
Dray Sap không đứng yên trong một dáng vẻ cố định. Dòng thác ấy thay hình đổi sắc theo nhịp vận động của đất trời. Từ tháng 5 đến tháng 10, mùa mưa mang đến diện mạo mạnh mẽ nhất. Nước từ thượng nguồn đổ xuống cuồn cuộn, dội vào vách đá thành lớp bọt trắng xóa; hơi nước tung cao rồi lan rộng trong không khí mát lạnh. Dưới ánh nắng bất chợt, những dải cầu vồng mỏng manh xuất hiện giữa màn sương nước.
Khi mùa khô trở về, từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau, Dray Sap dịu dàng hẳn. Dòng chảy lắng hơn, để lộ những hốc đá bazan và các vệt địa tầng in dấu thời gian trên nền trời xanh thẳm. Đây cũng là mùa của những đàn bướm đa sắc bay rợp lối, dập dờn giữa nắng vàng, khiến không gian bớt phần dữ dội mà thêm phần thanh thoát.
Con đường dẫn vào thác mở ra như một lớp chuyển cảnh mềm mại. Những cây cầu đá phủ rêu, vũng nước trong xanh như ngọc; ánh nắng len qua tán cổ thụ rồi đậu xuống những phiến đá tròn nhẵn được mài giũa qua năm tháng. Càng đi sâu, rừng càng lặng. Tiếng chim bất chợt xé ngang khoảng không rồi tan vào tán lá. Vài con sóc chuyền cành thoăn thoắt trên cao, đầy nhịp sống.
Dưới chân thác, những mỏm đá với hình thù lạ mắt xếp chồng lên nhau, tạo nên cấu trúc rắn rỏi của cảnh quan. Men theo vách đá lên đỉnh, dòng suối trong vắt hiện ra, nhìn rõ cả những viên sỏi nằm yên dưới đáy. Giữa nắng gắt của cao nguyên, được thả mình vào làn nước mát lạnh, nghe tiếng nước dội vào đá hòa cùng tiếng lá rừng xào xạc và tiếng ve râm ran, là một trải nghiệm đủ để ký ức lưu giữ thật lâu.
Vào mùa lá rụng, vẻ đẹp của Dray Sap lại mang sắc thái khác. Không gian nhuốm màu vàng hanh hao. Những thân cây khẳng khiu in bóng bên dòng thác vẫn chảy đều, tạo nên sự đối sánh giữa tĩnh và động, giữa khô khát và tràn đầy. Chính trong sự tương phản ấy, sức sống bền bỉ của thiên nhiên Tây Nguyên được bộc lộ rõ ràng hơn bao giờ hết.
Nằm ở phía Tây tỉnh Lâm Đồng, giữa cao nguyên M’nông - vùng hội tụ những giá trị nổi bật của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông, từ điểm neo Dray Sap, hành trình có thể mở rộng đến Liêng Nung, Vườn quốc gia Tà Đùng, Khu bảo tồn thiên nhiên Nâm Nung, hình thành một trục trải nghiệm liên hoàn giữa địa chất, sinh thái và văn hóa bản địa. Trong cấu trúc ấy, Dray Sap dần khẳng định vai trò hạt nhân của mạng lưới điểm đến đặc sắc phía Tây cao nguyên, nơi thiên nhiên và chiến lược phát triển du lịch bền vững có thể song hành.
Rời Dray Sap, người ta không mang theo tiếng ồn, mà mang theo một khoảng lặng. Khoảng lặng của đá bazan hàng triệu năm tuổi, của dòng Sêrêpôk bền bỉ chảy ngược, của những truyền thuyết còn ngân trong gió rừng.