Đền Thắm nằm ở khu vực ngã 3 sông Cầu và sông Chu
Đền Thắm tọa lạc tại thôn 2, xã Chợ Mới, thờ một vị nữ tướng có tên là Thắm, tài sắc vẹn toàn, có công lớn trong cuộc đấu tranh chống giặc Cờ Đen vào nửa cuối thế kỷ XIX.
Trong dòng chảy lịch sử, đền Thắm là một điểm tựa vững chắc cho quân và dân địa phương trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, là trạm gác tiền tiêu của các cơ sở quân sự và được dùng làm văn phòng của Ủy ban Kháng chiến Chợ Mới.
Quần thể đền gồm: Đền Mẫu, đền Cô (thờ Cô Thắm) và khu thờ Phật. Đền đón hàng vạn khách thập phương đến thắp hương, chiêm bái, cầu bình an mỗi năm.
Không chỉ là di tích mang giá trị lịch sử, văn hóa tín ngưỡng, đền Thắm còn là di chỉ khảo cổ quan trọng. Năm 2018, Ban Quản lý đền đã phát hiện nhiều di vật của người tiền sử như công cụ đá, rìu mài toàn thân, vòng tay bằng đá và khoảng 10 di cốt của người tiền sử tại vách núi phía bên trái đền.
Nghiên cứu của Bảo tàng tỉnh và các nhà khảo cổ cho thấy các di vật ở di tích đền Thắm thuộc vào giai đoạn hậu kỳ Đá mới - sơ kỳ Kim khí, cách ngày nay khoảng 3.000 năm.
Hiện nay, di tích mộ cổ người tiền sử đã được xây dựng ngay trong khuôn viên đền, giúp du khách khi đến chiêm bái có thể kết hợp tham quan, tìm hiểu về dấu tích cư trú của người Việt cổ, qua đó nâng cao giá trị văn hóa - lịch sử - khảo cổ của di tích đền Thắm.
Với những giá trị lịch sử và tâm linh độc đáo, năm 2025, chính quyền địa phương đã tổ chức Lễ hội đền Thắm lần đầu tiên vào ngày 6 và 7 tháng Giêng. Nổi bật trong chuỗi các hoạt động của Lễ hội là tái hiện huyền tích đền Thắm - Cây Thị, kể lại câu chuyện về nữ tướng Thắm, người đã góp công làm nên trang sử hào hùng khi đánh đuổi giặc Cờ Đen vào nửa cuối thế kỷ XIX.
Chỉ còn ít ngày nữa, Lễ hội Đền Thắm Xuân Bính Ngọ năm 2026 sẽ diễn ra. Mọi công tác chuẩn bị cho Lễ hội đang được xã Chợ Mới triển khai. Lễ hội sẽ được tổ chức trong 2 ngày mùng 6 và 7 tháng Giêng năm Bính Ngọ (tức ngày 22 và 23/02/2026) tại thôn 2 và thôn 4, xã Chợ Mới (đối diện Đền Thắm).
So với năm trước, Lễ hội năm nay có thêm nhiều hoạt động phong phú như thả đèn hoa đăng; tổ chức thi cắm trại, trưng bày các sản phẩm OCOP tại địa phương; tổ chức các trò chơi dân gian; hoạt động thể thao; văn nghệ.
Du khách chụp ảnh tại vườn hoa trong khu vực Lễ hội đền Thắm
Bà Trần Thị Xuân, Phó Chủ tịch UBND xã Chợ Mới, cho biết: Để Lễ hội Đền Thắm diễn ra trang trọng, đáp ứng nhu cầu đi lễ, tham quan vãn cảnh của du khách trong và ngoài tỉnh, UBND xã đã thành lập Ban Tổ chức Lễ hội, các tổ giúp việc, xây dựng kế hoạch, chương trình, phân công công việc cụ thể cho từng thành viên. Công tác chuẩn bị được triển khai với phương châm “trang trọng, an toàn, tiết kiệm, hiệu quả”. Đến với Lễ hội, du khách có thể đi tham quan Khu di tích lịch sử Cục Quân giới và Công đoàn sản xuất vũ khí Việt Nam, cách đền Thắm khoảng 2km...
Lễ hội Đền Thắm không chỉ là dịp để tưởng nhớ công lao của những người có công với đất nước mà còn là cơ hội để bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống xã Chợ Mới, mang đến không khí xuân vui tươi, ấm áp cho người dân và du khách.
Vi Diễn
Báo Thái Nguyên điện tử - baothainguyen.vn - Đăng ngày 05/02/2026